"კაი ცეცხლთან, კაი ღვინო, კაი ლობიო, კაი მწნილი და კაი ყველი (იმერეთის მონატრებაში)"- დავით ფერაძე

30 Dec 2018 11:08

აქ, საქართველოს გარეთ, ასე არ ხდება... ითოვა, ითოვა და ეგაა.. ჩვენთან, საქართველოში კი თოვლი ჩურჩულებს და ამბებს ყვება. რაღაც თბილ ამბებს. კი არის გასაკვირი, მაგრამ, ცივი თოვლი სითბოზე ბუტბუტებს! თუმცა, ერთ ხანს ისეც ხდებოდა, რომ წლების მანძილზე საქართველოშიც დამუნჯდა თოვლი.  ზამთარი ზამთარს ისე გადაება მდუმარე თოვლი მოდიოდა. 90-იან წლებში იყო ეგ.  სოფელს რომ ფასი დაედო... ქალაქებში ზედ ქუჩებზე რომ მთელი სამეზობლო ხარშავდა ლობიოს და კარტოფილს და ძლივს მოპოვებულ ტალახის პურს რომ აყოლებდა, მაშინ იყო ცივი თოვლი. მაშინ იხუვლეს და ააგუგუნეს სოფლები. დაამუშავეს მიწები.


ბებიაჩემს იმერეთში სიმინდიც ჰქონდა და ხორბალიც, მაგრამ დაფქვა ხო უნდოდა. სოფელი რომ გადაივსო, წისქვილი ერთი წუთით აღარ ჩერდებოდა. მაგასაც ფასი დაედო. თავის დროზე სოფლისთვის ბაბუაჩემს ძველი სახლის კედლები უჩუქებია, და იმით აუშენებიათ წისქვილი, სადღაც, უღრან ტყეში. მგონი, ისევ უნდა იდგეს ფეხზე.


აუუ, რამხელა ზღაპრული რამე იყო: ჩაყრიდი ხორბალს ან სიმინდს, მიუშვებდი წყალს და იწყებოდა წისქვილური ტაშ-ფანდურა. ათასგვარ ამბებს ყვებოდნენ: მანდ ღამით კაცი ყავთ მოკლულიო; იმდენად უღრანია იქაურობა, უხსენებელმა იცის აყოლაო. მგლების ხროვა კი მართლა დაეხეტებოდა ხოლმე. სოფელმა წისქვილზე რიგი  დააწესა, ანუ გრაფიკი. ბებიას და კიდევ სამ ოჯახს პარასკევი დღე ერგოთ. ერთხელ დაღამებულში მოგვიწია რიგმა. რადგან მსიამოვნებდა წისქვილური პროცედურები, მოვამზადებინე ბებიას ხორბალი და წავედი. გადაირია ბებია. არ მიშვებდა. მგელმა არ დაგგლიჯოსო... დაგგლიჯოსო კი არა, კცო, რომ დაგკლასო... მაგრამ ასაკი ისეთი მქონდა, შიში როგორ უნდა მომერიოს მეთქი. ბოლოს და ბოლოს, ქალაქში ხოცვა-ჟლეტა იყო და მაგაზე უარესს ტყეში რას შევხვდებიმეთქი. დავაყრიდი ამ ხორბალს, დავტოვებდი და მერე დილით უკვე მზა ფქვილს წამოვიღებდი.


მაინც წავიყოლე ასანთი, ნაჯახი და ნავთის ფანარი. აბა, იმ დროს სხვა არაფერი არ იყო ქვეყანაში. მივდივარ და თანდათან ღამდება,  თოვლი მაინც ნათელი იყო... როგორ მოვიტყუო, რომ არ მეშინოდა, მაგრამ მე ხომ შიშის დასამარცხებლად მივდიოდი და აქეთ რომ შეუტევ შიშს, მერე კი იხევს უკან.


ტყეში შეხვალ თუ არა, სულ საცალფეხო ბილიკი იწყება და ერთ მხარეს კლდეები და უზარმაზარი წაბლის ხეებია, მეორე მხარეს ხრამები. ასეთ გზაზე უნდა მევლო. მივდივარ, და სულ ვაჟა მახსენდება: „გზას ვამბობ, თორემ რა გზაა“-ო.  წისქვილი სადაცაა, იქ სიჩუმეზე მეტი სიჩუმეა. მაგრამ, საქმე ისე, როდია, როგორც გგონია:  კარგა ხანს დამჭირდა სანამ ჩაყინული ბორბალი  ავამუშავე. თან მხოლოდ ფანრის შუქი მაქვს.


ღმერთო, რა გემრიელობაა: ზიხარ, პარპარებს ფანარი, ტრიალებს წისქვილის ქვა, ზედ სარეკელა ცეკვავს, ქვაში იყრება ხორბალი, ქვემოდან წყლის დგაფა-დგუფია და ბოლოს საოცარი მუსიკა იბადება. და ამ დროს გარშემო, მინიმუმ სამკილომეტრიან რადიუსში მხოლოდ ბნელი, უღრანი,  დათოვლილი ტყეა... ცოტა ხანს კიდევ მინდა წისქვილში, მაგრამ სახლში ინერვიულებენ. მიჩვეულები რომ იყვნენ ჩემ ასეთ ვიზიტებს, კიდევ არა უშავდა.


ფანარს „ფითილი“ უნდა ავუწიო, რომ გზაში არ ჩამიქრეს, მაგრამ პირიქით, ფითილი ფანარში ჩამივარდა და ჩაქრა. ვერაფრით ამოვიღე. აუუუ. ახლა რაღა ვქნა? ნაძრახობის და გამოყოლილობის არ მჯერა, მაგრამ, ღამით კაცი მოკლესო...


კი მაგრამ, ვინმეს რომ ჩემი მოკვლა უნდოდეს, ამ უკუნ ღამეში აქ მოსვლა მას თუ არ ეშინია, მე რატომ უნდა მეშინოდეს, რით მჯობს ის? ხოდა, ეგ არაფერიმეთქი. თუ რამე, ნაჯახს ვხეთქავ და ეგაა.  აბა, მგელი წისქვილში ვერ შემოვა და არაფერიც არ მიჭირს.


მაგრამ, ღამე იქ ვერ დავრჩებოდი, ჯერ ერთი, სოფელს შეყრიდნენ ჩემები და სხვა დროს აღარ გამომიშვებდნენ, და თან ხო გავიყინებოდი.


ოხ ეს წყეული 90-იანები, ჭრაქიც რომ არ გამოგადგებოდა. კაი, მგლებზე არ ვიფიქრებ და წავალმეთქი, მაგრამ, თოვს და თუ ნაფეხურები აღარაა, წასულია საქმე, ამოყოფ „საცხა“ ხრამში თავს.


ნაფეხურების კონტურები რადგან ჩანდა, მაინც გამოვედი. ამოვყევი აღმართს და მერე გასიპული საცალფეხო ხიდი ძლივს გადმოვიარე. ფეხებიც გამეყინა და მეგონა, რომ ცხვირზეც ყინვები დამეკიდა. გზა მხოლოდ 20 სანტიმეტრში ჩანს და გარშემო სიბნელეა. ხიდიდან დაახლოებით 500 მეტრი კლდეებზე მიკრულმა თუ არ იარე, სადმე ფეხი გაგიცურდება და... რა უხსენებელი, რა მკვლელები, ამ სიცივეში ხეტიალი, როგორ არ ეზარებათ მეთქი, გავიხალისე გუნება. ისე, მართლა სხვანაირი სიბნელეა:  თავისით არ გერჩის, არ გებრძვის. ხალხში უფრო მეტი სიბნელე იყო მაშინ, მთელ საქართველოში გამანადგურებელი სიბნელე იყო: ყველანაირი მნიშვნელობის სიბნელე.


იმ გზას გადავურჩი, მაგრამ გაქრა კვალი.  ისე სწრაფად თოვდა, ისე, რომ ინტუიციასაც ვერ მივენდობოდი... ღმერთო... რა ვქნა მეთქი? თოვლიც მდუმარე და არაფრის მთქმელი. ნელ-ნელა ვიყინებოდი და თავს ვეუბნებოდი: აი, გიყვარდეს ახლა „მშობლიური“ ბუნება... ხალხი ერთმანეთს ხოცავს, შიმშილი და უბედურებაა, ახლა ბუნებაც გადაირია... მაგრამ, გაჩერებას რა აზრი ჰქონდა. ვიცი, რომ უნდა მევლო ინტუიციით, რაც იქნებ, იქნება მეთქი. ცუდზე აღარ ვფიქრობდი და ისე მივდიოდი...


ღმერთო, ჩემო, რა პირობითია ეს ბედნიერება: როგორ გამიხარდა, ცოტა მოგუდული საუბარი რომ გავიგონე. მერე დავინახე სინათლის ბჟუტვაც... მეზობლები, შაბათის რიგი ვისაც ჰქონდა, ისინი იყვნენ!


ეს გაკნაჭული ბოვში მარტო და უსინათლოდ რაფერ გამოგიშვესო. ბებიაშენს რაფერ გამეეპარეო...


მე არ მინდოდა იხტიბარის გატეხვა, ფანრის ამბავიც არ მოვუყევი. აქეთ, გავიკვირვე, ახლა სად მიდიხართ, იმ დროს, როდესაც მე ვფქვავ მეთქი. დილით არ გვცალიოა და დაგიწერდით, რომ შენსას რომ  მორჩები, მერე ჩვენი სიმინდი დააყარეო. კაი, მეთქი, მაშინ მეც გაგყვებით და ბარემ ერთად დავბრუნდეთმეთქი.


მერე, კი, იმერეთში რო კაცი შეგხვდება და  გეტყვის, ჩემ სახლთან ხარ ახლოს, ხოდა კაი ცეცხლთან, კაი ღვინო, კაი ლობიო, კაი მწნილი და კაი ყველი მაქვსო (ყველას კი ამნაირი მენიუ ქონდა, მაგრამ, ყველასთან მაინც სხვანაირობა იგრძნობოდა) თან, ბაბუაშენი მოქეიფე კაცი იყო, სახლიდან უპურმარილოდ არავის უშვებდაო, რაღას დააღწევ იმას თავს. მაგრამ სახლში ჩემები ინერვიულებენ მეთქი. ხვალ საღამოს შემეირბინე მაშინ, მევიმთავრებ საღამოს საქმეს და ჩოვურტყათ ერთი-ორიო.


დავით ფერაძე, ისტორიკოსი, პედაგოგი


კომენტარები:

ფართი შოპი